“ HER NE KADAR KLASİK TADINA ALIŞIK OLSAK DA ASLINDA TÜRK KAHVESİ ÇEŞİTLERİ İLE ÖN PLANA ÇIKIYOR… ”
Geleneksel lezzetin farklı tatlarla harmanlanması şüphesiz kahve kültürümüzü genişletti. Bu sayede, tarih boyunca Anadolu’da birbirinden farklı Türk kahvesi çeşitleri ve yöntemleri ortaya çıkmış.
Birçok kahveden farklı olarak pişirilerek yapılan Türk kahvesi; kokusu, lezzeti ve sunumuyla mutfak tarihimizde önemli bir yere sahip. Özellikle sunumunda kullanılan Türk kahvesi fincanları diğer birçok kahveden ayrışmasını sağlıyor.
Peki, belki de her gün severek tükettiğimiz Türk kahvesinin çeşitleri neler? Gelin hep birlikte göz atalım…
- Sütlü Türk Kahvesi
Sütlü Türk kahvesi, Türk kahvesi çeşitleri arasında genellikle birçok insanın bildiği bir kahve çeşidi. Eğer Türk kahvesinin kendine özgü sert tadını biraz olsun yumuşatmak isterseniz, kahvenizi sütle pişirmeyi deneyebilirsiniz.
Klasik Türk kahvesi ile aynı şekilde hazırlayabileceğiniz sütlü Türk kahvesi için yapmanız gereken tek şey, cezveye su yerine süt koymak. Böylece lezzetli ve yumuşak bir Türk kahvesi içiyor olacaksınız.
Nasıl yapılır?
· Oda sıcaklığındaki sütü bakır bir cezveye alıp ocağa koyun.
· Üzerine kahveyi ekleyip bir kere karıştırın ve bırakın.
· Kısık ateşte yavaş yavaş köpürmesini bekleyin.
· Kahvenin köpüğü oluşunca fincanlara pay edin.
· Kahvenin kalanını yeniden bir taşım kaynatın.
. Yeniden fincanlara paylaştırın. Sütlü Türk kahveniz hazır.
2. Dibek Kahvesi
Bakır cezveden fincana aktarılan bol köpüklü Türk kahvesi, Osmanlı kahvesi olarak da bilinen dibek kahvesi, tadı ile bambaşka bir lezzete sahip. Klasik Türk kahvesi öğütme şeklinden farklı olarak dibek kahvesi için kahve çekirdekleri, taş ya da tahtadan yapılmış dibek denilen havanlarda dövülerek öğütülür.
Türk kahvesine çok benzeyen dibek kahvesi, farklı bir öğütülme işleminden geçiyor. Çok eski zamanlardan günümüze kadar ulaşan dibek kahvesi, özellikle Ege ve Güneydoğu Anadolu’da orijinal haline yakın bir şekilde satılıyor. Dibek kahvesini farklı kılan bir diğer özellik ise keçiboynuzu, zahter, salep gibi farklı aromalarla hazırlanması.
Dibek kahvesinin faydalarını merak edenler içinse ilk olarak sindirim sistemini düzenlediğini söyleyebiliriz. Uzun süre tok tuttuğu için diyet listelerinde de yer veriliyor. Stresle baş etme konusunda da etkili olan dibek kahvesi, düzenli kullanıldığında ağız kokularını gideriyor. Diğer Türk kahvesi çeşitleri arasından öğütme şekliyle ayrışan dibek kahvesi, klasik Türk kahvesine göre daha yumuşak ve içerdiği baharatlardan ötürü daha yoğun bir tat sunuyor.
Nasıl yapılır?
· Öncelikle cezvenin içerisine 2 tatlı kaşığı kahve koyun.
. Üzerine 2 fincan su ve şeker ekleyin.
. Cezveyi ocağa alın ve hiç karıştırmadan pişirin.
. Kahve köpürmeye başladığında taşırmadan ocaktan alın ve köpüklü kısmını fincanlara dökün.
. Ardından kahveyi tekrardan kısık ateşte bir taşım daha pişirin.
. Kalan kahveyi de fincanlara pay edin.
3. Menengiç Kahvesi
Bu Türk kahvesi çeşidi, yabani bir antepfıstığı ağacı olan menengiç ağacı meyvelerinden elde ediliyor. Kafein içermeyen menengiç, klasik Türk kahvesi gibi suyla hazırlanabildiği gibi isteğe bağlı olarak sütle de hazırlanabiliyor.
Nasıl yapılır?
. İlk olarak cezvenin içerisine 2 buçuk kaşık menengiç kahvesi koyun.
. Kahvenin üzerine su veya süt ekleyin ve malzemeleri karıştırın.
. Su veya süt ve kahve birbiriyle özdeşleştiğinde ocağın üzerine alarak orta ateşte hiç karıştırmadan pişirin.
. Kahve taşmaya başladığında ocağın altını kapatın ve fincanlara bölüştürün.
· Tarifte verilen ölçüler 2 kişiliktir. Kişi sayısına göre azaltabilir veya arttırabilirsiniz.
· Bir fincan menengiç kahvesi, yaklaşık 30 kalori.
4. Mırra
Arapçada ‘acı’ anlamına gelen mırra, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde oldukça popüler bir kahve türü. Klasik Türk kahvesinden farklı olarak kahvenin birkaç kere demlenmesi ile yapılan mırra, alışık olduğumuz Türk kahvesi tadından daha sert bir tada sahip. Mırra kahvesini uzun uzun kaynatmanız gerekir.
Kahveyi hazırlamak için öncelikle kahvenin telvesi ayırılıp karışıma su eklenir. Yani çekilmiş kahvenin üzerine su eklenir ve kaynatılır. Bir kıvama gelen kahvenin tortusunu ayırmak için süzerek ‘mutbak’ denilen özel bir kaba aktarılır.
Küçük ve kulpsuz fincanlarla servis edilen bu kahveye hazırlanışı sırasında şeker eklenmez. Fakat arzu edildiği takdirde tat vermek için kakule atılabilir. Bu da ilginç ve bir o kadar lezzetli bir kahve deneyimi sunar.
Nasıl yapılır?
. Tavada kahve çekirdekleri kavrulur.
. Kavrulan kahve çekirdekleri havana alınarak dövülür.
. Dövülen çekirdekler mırra cezvesine alınarak su eklenir. Kısık ateşte pişirilir.
. Küçük porsiyonlar halinde servis edilir.
5. Kervansaray Kahve
Adıyaman’a ait bir kahve olan kervansaray kahvenin içerisinde neredeyse yok yok. Bu kahve; çikolata, krema, salep, keçiboynuzu, kahve, menengiç kahvesi ve damla sakızı gibi birçok maddeyi içerisinde bulunduruyor.
Eğer ki klasik Türk kahvesi bana sert geliyor diyorsanız, çok daha tatlı bir tada sahip olan bu kahveye şans verebilirsiniz. Ayrıca şeker koymanıza da gerek yok. Kervansaray kahvesi enfes tadını 7 şifalı bitkiden alıyor.
6. Damla Sakızlı Türk Kahvesi
Damla sakızlı Türk kahvesi kendine has kokusu ve aromasındaki damla sakızı tadı ile Türk kahvesi çeşitleri arasında dikkat çeken bir konumda. Bu kahve, klasik Türk kahvesinden farklı bir tada sahip olsa da aynı yöntem ile yapılıyor.
Damla sakızlı Türk kahvesini kendiniz yapabileceğiniz gibi satın da alabilirsiniz, fakat üretimi biraz zorlu olduğundan hazır almanız çok daha mantıklı olacaktır.
Nasıl yapılır?
· Damla sakızları dövülerek tozhaline getirilir.
· 2 fincan su cezveye alınır.
· Damla sakızlar içine koyulur.
· Kısık ateşte sakızlar eriyene kadar karıştırılır.
· Kahve ve isteğe bağlı olarak şeker eklenir.
· Cezvenin etrafında köpük oluştuğunda fincanlara paylaştırılır.
7. Tatar Kahvesi
Genellikle yemekten sonra içmeye alışık olduğumuz klasik Türk kahvesi, Tatar usullerine göre yemekten önce ve üzerine iki tatlı kaşığı kaymak eklenerek tüketiliyor. ‘Tostakay’ denilen, fincandan büyük kupadan küçük bardaklarda içilen Tatar kahvesi, klasik Türk kahvesine göre daha yumuşak bir içime sahip. Ayrıca tercihe bağlı olarak kıtlama veya içine şeker katılarak içilebiliyor.
8. Hatay Kahvesi
Geleneksel fincanda lokumla birlikte sunulan Türk kahvesi çifte kavrulmuş kahve çekirdeği kullanılarak hazırlanan Hatay kahvesi, klasik Türk kahvesine göre çok daha sert ve koyu renkli. İki kere kavrulmuş olması sebebiyle kokusu da tadı gibi sert ve keskin oluyor.
Nasıl yapılır?
· Bakır cezveye kişi başı 1 tatlı kaşığı dolusu tepeleme Hatay (Antakya) kahvesi koyulur.
· Kişi sayısı kadar fincan dolusu su ilave edilir.
. Suyu ilave ettikten sonra hiç karıştırmayın.
· Karıştırmadan, kahvenin kendi kendine suyla karışmasını bekleyin.
· Pişirme süresi olarak 2 kişilik kahve için ortalama 7 dakika yeterli.
9. Cilveli Kahve
Şehzadeler şehri Manisa yöresine ait olan cilveli kahve; aynı yöntemle yapıldığı halde sunumu ve tüketimi ile klasik Türk kahvesinden ayrılıyor. Üzerine çifte kavrulmuş ve öğütülmüş badem eklenerek sunulan bu kahve aynı zamanda geleneksel bir anlama sahip.
Osmanlı Devleti dönemi kız isteme törenlerinde, eğer kızlar cilveli kahve ikram ederlerse bu durum kızın onayını gösterirmiş. Şayet klasik Türk kahvesi ikram ederlerse kızın gönlünün olmadığı anlaşılırmış. Eğer bir gün Manisa’ya yolunuz düşerse bu kahveyi mutlaka yerinde tadın…
Nasıl yapılır?
· Bakır cezve içerisine taze çekilmiş Türk kahvesi, su ve şekeri ekleyip karıştırın.
· Ardından ocağa cezveyi koyup yavaş yavaş karıştırarak pişirin.
· Ocaktan almadan önce köpüğünden kaşıkla alarak fincanlara dağıtın.
· Ardından cezveyi ocaktan alıp kahveyi yavaş yavaş fincanın kenarından dökerek fincanları doldurun.
· Sonra kahvenin köpüğünün üzerine çifte kavrulmuş ve dövülmüş bademi dökün.
· Bademimizin kahve içerisine batmaması için çifte kavrulmuş olması şart.
· Cilveli kahvemiz hazır, yanında lokumla servis edebilirsiniz.
10. Devebatmaz Kahvesi
Devebatmaz kahvesi pişerken ortaya çıkan köpüğün her defasında fincana boşaltılmasıyla elde edilir, öyle ki bu süreç cezve boşalana kadar devam eder. Bu kahveyi klasik Türk kahvesinden ayıran en önemli özelliği de bu köpüğüdür. Türk kahvesi çeşitleri arasında adı ile olduğu kadar köpüğü ile de söz ettiren bu kahve; adını nereden aldı bilinmez ama belli ki bu köpükte deve bile batmaz dedirtiyor.
Nasıl yapılır?
· İlk olarak bakır cezvenin içine kahvenizi koyun (bakır cezve kullanmak her zaman daha iyi).
· İyi bir ölçü tutturmak için yapacağınız fincan başına bir çay kaşığı Türk kahvesi koyun.
· Ardından üzerine normal sıcaklıkta su koyun ve karıştırmaya başlayın. Suyun normal içme suyu sıcaklığında olması kahvenizin bol köpürmesini sağlar.
· Cezveyi kısık ateşte köpürene kadar karıştırın çünkü karıştırdıkça daha lezzetli olacaktır.
· Kahveyi ikram edeceğiniz veya içeceğiniz fincanın içine sıcak su döküp fincanı ısıtın. Çünkü soğuk fincan bol köpüklü kahvenizi soğutabilir.
· Şimdi sıra en önemli aşamaya geldi. Cezvedeki kahveniz kabarıp köpük çıkarmaya başladığı zaman köpükleri yavaşça fincana boşaltın.
· Pişen kahveyle birlikte köpükleri fincana eklediğinizde köpüğün dibe çökmesini bekleyin.
. Fincandaki köpük çöktükçe cezvedeki köpükleri fincana eklemeye devam edin.
· Taşana kadar fincana köpük ekleyebilirsiniz, ne de olsa devenin bile batmayacağı kahve bu.
11. Süvari Kahvesi
Bakır cezveden çay bardağına aktarılan ‘süvari kahvesi’ ‘süvari kahve’ ya da ‘tarsusi kahve’ olarak adlandırılan bu kahve, diğer Türk kahvesi çeşitleri arasında belki de en ilginç sunuma sahip olanı. Türk kahvesi içerken kullanılan fincanların aksine ince belli çay bardağı ile servis ediliyor. Hazırlanma ve pişirme aşaması Türk kahvesiyle hemen hemen aynı. Diğer kahve türlerinden farklı bir sunuma sahip olan bu kahvenin ayrıca daha yumuşak bir içimi var. Klasik Türk kahvesine göre daha az köpüklü olan bu kahve Ege yöresinde, özellikle efeler tarafından yaygın olarak tüketiliyor.
Eğer siz de “Kahvemi ince belli bardakta tercih ederim” diyorsanız süvari kahveyi denemenizi tavsiye ederiz.
Nasıl yapılır?
. Öncelikle her bir kişi için cezveye bir çay bardağı su koyun..
. Sonrasında kahve ve şekeri cezveye ekleyip karıştırabilirsiniz.
. Bu kahvenin en dikkat edilmesi gereken aşaması ise tamamen kaynamasını bekledikten sonra ocaktan alınması.
. Ayrıca köpürmeye başlayan kahveyi normal Türk kahvesine göre daha uzun süre pişirmek gerekiyor.
. Bir de süvari kahvesi yapımı aşamasında size önemli bir ipucu: Kahvenin içerisine su girdikten sonra kaşık girmez.
12. Adana Gar Kahvesi
Türk usulü espresso olarak da biliniyor. Kahvesini sert sevenler için mükemmel bir seçenek olan Gar kahvesi, çifte kavrulmuş bir kahve çeşidi. Özel kavurma yöntemleri uygulanarak elde ediliyor. Diğer kahvelere karşılaştırıldığında; daha yoğun kıvamı ve çikolata lezzetindeki tadı ile normal Türk kahvesinden farklılık gösteriyor.
Gar kahvesi, kahve çekirdeklerinin iyi kavrulması nedeniyle, damakta ekşimsi bir tat bırakmıyor. Aksine yoğun ve güzel bir kahve tadı alırsınız. Gar kahvesinin servisinin de bir usulü var. Kahve servisinde fincan değil, çay bardağı kullanılıyor. Çay bardağı ile kahvenizi yudumlarken kahvenin koyu ve güzel rengini görmek değişik bir kahve deneyimi olabilir.
Nasıl yapılır?
· Gar kahvesi yapımında özellikle soğuk su tercih edilir.
· 1 bardak için kullanılan gar kuru kahvesi miktarı; 1,5 çay kaşığı.
· Gar kahvesinin köpüğünün sönmemesi içi; kahve kaynamadan önce köpüğünü bardaklara aktarmanız gerekir.
13. Aromalı Türk Kahvesi
Klasik Türk kahvesine kimi zamançeşitli aromalar ekleniyor. Bu aromalar, farklı lezzetleri tercih edenler için ideal tadı oluşturuyor.
Damla sakızlı ya da çikolatalı kahve çeşitlerine hepimiz aşinayız. Aroma yelpazesi ise giderek genişliyor. Tarçın, vanilya, zencefil, çörekotu ve çok daha fazlası… Nefis aromalar, Türk kahvesi lezzetini ikiye katlıyor.
14. Kül Kahvesi
Bu kahve, klasik usulde Türk kahvesi hazırlarken kullanılan bakır cezvenin, mangalda veya köz üzerinde ısıtılması ile elde ediliyor. Bakır cezveyle mangalda yapılan kül kahvesi, maalesef bu geleneksel tat, yapımının zorluğu nedeniyle yavaş yavaş kayboluyor. Fakat teknoloji, bu değerli tadı korumak için alternatifler de sunuyor. Kül kahvesi makinesi ya da kumda kahve makinesi gibi makineler sayesinde bu leziz kahveyi rahatlıkla pişirebilirsiniz.
* Kaynakça: Taha Toros, Kahvenin Öyküsü, İstanbul, İletişim Yayınları, 1998
